Starostwo Sukces czy porażka?

W tym roku mija dwadzieścia lat od wejścia w życie ustawy, która w pewien sposób miała ułatwić wpływ szarych obywateli na politykę na szczeblu lokalnym. Przez te 20 lat wszyscy uczyliśmy się i dalej uczymy, szeroko pojętej demokracji. Większość ludzi zachwala wprowadzone zmiany, ale w opinii wielu ludzi nieporozumieniem było ponowne utworzenie powiatów, które zdaniem naszych rozmówców są niepotrzebnym aparatem administracyjnym. Lipiec 1989 roku to miesiąc, kiedy przywrócony w wyniku porozumień Okrągłego Stołu Senat, podjął uchwałę o odbudowie samorządu terytorialnego. 27 maja 1990 roku, czyli dwadzieścia lat temu odbyły się pierwsze wybory samorządowe w III RP. Ten dzień należy uznać za datę historyczną jako wydarzenie przełomowe w procesie transformacji systemu politycznego III Rzeczypospolitej. Reforma samorządowa, obok przemian gospodarczych, miała zasadnicze znaczenie dla kształtowania się państwa polskiego po 1989 roku. Dzięki tej reformie udało się rozwiązać rady narodowe, czyli fasadowe twory, które stwarzały pozory demokracji. Samorządem miała być nie rada, a wspólnota mieszkańców, czyli gmina. Uzyskała ona własne kompetencje, mienie i budżet. Samorząd oddzielono od administracji rządowej. W wyborach samorządowych w Polsce wybieramy blisko 50 tysięcy radnych oraz 2500 wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Radni samorządowi są pierwszymi i najbliższymi obywatelom przedstawicielami demokracji. Nie są to ludzie anonimowi, gdyż często wyborcy znają swoich radnych jako sąsiadów i przyjaciół. Dzięki temu ludzie mają możliwość wpływania na decyzje polityczne na szczeblu gminnym. Od 1 stycznia 1999 roku obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego: samorząd gminny, powiatowy i wojewódzki. W ciągu dwudziestu lat funkcjonowania samorządu terytorialnego w naszym kraju, reforma samorządowa doczekała się swoich zwolenników, jak i przeciwników. Jednak większość ludzi uważa, że była to jedna z niewielu reform w Polsce, które przyniosły pozytywne zmiany. Ale nie wszyscy są do końca zadowoleni z tego, co się wydarzyło na przestrzeni ostatnich dwóch dekad w zakresie polityki lokalnej w Polsce. Z początkiem 1999 roku weszła w życie reforma administracyjna w Polsce. Jak już wspomnieliśmy wcześniej wprowadziła ona 3-stopniowy podział terytorialny. Oprócz województw rządowo-samorządowych i istniejących od 1990 roku gmin, przywrócono też zlikwidowane w 1975 powiaty. Zmniejszono liczbę województw z 49 do 16. Większość miast, które straciły prawa miast wojewódzkich, weszły do grupy powiatów grodzkich, czyli miast na prawach powiatu. Takim miastem jest m.in. Zamość. - Moim zdaniem była to jedyna dobra reforma, jaką udało się przeprowadzić w naszym kraju twierdzi Jerzy Bondyra, przewodniczący Rady Gminy Zamość. Możemy być dumni z funkcjonowania samorządów, a przede wszystkim z pracy radnych, sołtysów, kół gospodyń wiejskich, czy nawet jednostek Ochotniczej Straży Pożarnej. Reforma samorządowa bardzo pomogła przede wszystkim polskiej wsi, miała olbrzymi wpływ na rozwój obszarów wiejskich w Polsce - uważa przewodniczący Bondyra. W podobnym tonie wypowiada się również Ireneusz Godzisz, wiceprzewodniczący Rady Miasta Zamość i szef klubu PO. - Ostatnie dwadzieścia lat wpłynęło bardzo pozytywnie na funkcjonowanie władzy w naszym kraju. Dzięki wprowadzeniu reformy samorządowej, władza jest teraz bliżej obywateli, zna ich problemy i potrzeby. Reforma ta ma oczywiście pewnie niedoskonałości. Chodzi mi tu m.in. o to, że gminy dostają za dużo zadań, na które same muszą szukać pieniędzy, trzeba to uporządkować. Uważam też, że mankamentem są starostwa powiatowe. Absolutnie nie jestem za ich likwidacją, ale myślę, że reforma bardziej sprawdziłaby się, gdyby to jednak gminy przejęły kompetencje starostw. Starostwa są urzędami bardziej dla reprezentacji, nie zajmują sie konkretnymi działaniami, a jak już, to w bardzo okrojonym procencie - dodał wiceprzewodniczący RM. Zadowolonym i dumnym z wprowadzenia reformy samorządowej jest także Lucjan Bednarz, radny powiatu zamojskiego. - To najlepsza reforma, jaką przeprowadzono w ciągu ostatnich 20-stu lat. Podobne zdanie do mojego ma szerokie grono ekspertów. Uważam jednak, że nie wszystko wyszło tak, jak powinno. Moim zdaniem błędem było brnięcie w kierunku powstawania powiatów. Lepiej było, gdy mieliśmy 49 województw. Po zmniejszeniu liczby województw powstały miasta na prawach powiatu. Sądzę, że stworzono je tak jakby na otarcie łez niektórym ludziom. Prawda jest taka, że twory te pełnią jedynie funkcję administracyjną. Jestem pewien, że gdyby doszło do likwidacji powiatów, to gminy i województwa spokojnie mogłyby wykonywać zadania i obowiązki, jakie należą do starostw powiatowych - informuje Lucjan Bednarz.
Także nie wszyscy mieszkańcy są zadowoleni z funkcjonowania samorządów w naszym kraju. Ludzie zarzucają lokalnym władzom nieudolność i brak umiejętności wyciągania wniosków na przyszłość. Samorządowcy postrzegani są jako „kolesie” z danej partii, którzy w momencie dorwania się do władzy, nie myślą o rozwoju swojego lokalnego podwórka. Ich celem jest dbanie o własne interesy, a dość poważnym zarzutem pod ich kierunkiem jest nepotyzm. Natomiast urzędy gmin, starostwa i podległe im jednostki, uważane są za miejsca, w których zatrudnia się najbliższą rodzinę i znajomych, co też niestety jest prawdą. - Weźmy pod uwagę choćby tegoroczną powódź. Wielka woda nawiedziła w znacznej części miejsca, gdzie mieliśmy tak zwaną powódź stulecia w 1997 roku. Od tamtej poru nie zrobiono nic, by zapobiec tragedii, która dotyka nas obecnie, nie zbudowano zbiorników retencyjnych, nie umocniono za bardzo wałów przeciwpowodziowych. W konsekwencji tysiące ludzi straciło cały swój dobytek - twierdzi jeden z mieszkańców Zamościa. - Prawda jest taka, że my się dopiero uczymy demokracji. Założenia tej reformy były dobre, ale nie do końca potrafiliśmy wszystko wcielić w życie. Fakt, wszystko dookoła pięknieje, mamy nowe drogi, odremontowane budynki, ale to wcale nie przekłada się na wyższy poziom życia społeczeństwa. Ludziom nie żyje się lepiej. W niektórych kwestiach wręcz nie zaszły żadne zmiany przez ostatnie dwie dekady. W wielu samorządowcach pozostało też przyzwyczajenie do czasów, gdy w Polsce rządziła partia nieboszczka, zresztą wystarczy wejść do niektórych urzędów gmin, by poczuć dosłownie zapach komuny - mówi Andrzej Majdan, emeryt z Zamościa.
Co na ten temat ma do powiedzenia starosta powiatu zamojskiego, Henryk Matej? Próbowaliśmy się z nim skontaktować, by przedstawił swoje stanowisko w tej sprawie. Starosta odmówił jednak rozmowy z nami.
Michał Kyc